ข้อแนะนำในการดูแลสุขภาพช่องปากผุ้สูงอายุ ที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้


ข้อแนะนำในการดูแลสุขภาพช่องปากผุ้สูงอายุ ที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้
ข้อแนะนำในการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ ที่ช่วยเหลือตนเองได้
 
       ในผู้สูงอายุที่ช่วยเหลือตนเองได้ หรือพอจะช่วยเหลือตนเองได้บ้าง ในการทำกิจวัตรประจำวัน อาจมี หรือไม่มีโรคประจำตัว สามารถดูแลสุขภาพช่องปากของตนเอง อย่างต่อเนื่อง เพื่อป้องกันการเกิดความผิดปกติ หรือรอยโรค ที่จะเกิดใหม่ หรือกลับเป็นซ้ำ ได้ดังนี้
 
การทำความสะอาด
        การดูแลความสะอาดช่องปากให้เหมาะสม มีจุดมุ่งหมายเพื่อกำจัดคราบจุลินทรีย์ ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคส้วนใหญ่ในช่องปากออก การทำความสะอาดช่องปากนี้ นอกจากเหงือกและฟันแล้ว ยังรวมไปถึงการทำความสะอาดลิ้น และฟันปลอมด้วย ซึ่งวิธีทำความสะอาดช่องปาก สามารถทำได้ทั้งทางเชิงกล เช่น การขัด ถู ขูด และการใช้สารเคมี
 
การทำความสะอาดเหงือกและฟัน
 
        วิธีทำได้ด้วยตนเองที่สะดวก และคุ้นเคยที่สุด คือ การแปรงฟัน แต่ในผู้สูงอายุที่มีสภาพเหงือก และฟันที่เปลี่ยนแปลงไป รวมทั้งความสามารถในการใช้มือ และสายตาที่เปลี่ยนแปลงไป ควรมีวิธีการ และการเลือกใช้อุปกรณ์เสริมอื่นๆ ที่เหมาะสมร่วมด้วย อุปกรณ์ทำควาสะอาดที่แนะนำ ได้แก่
 
แปรงสีฟัน การแปรงฟันที่ถูกวิธีมีหลักสำคัญ คือ
 
- ควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน
- ควรแปรงฟันให้ทั่วถึง ทุกซี่ ทุกด้าน โดยเฉพาะคอฟัน และซอกฟัน
- ควรแปรงฟันร่วมกับการใช้ยาสีฟันชนิดครีม ที่ผสมฟลูออไรด์เพื่อป้องกันฟันผุ
- ควรใช้เวลาแปรงฟันแต่ละครั้ง ประมาณ 2 นาที
- การเลือกใช้แปรงสีฟัน
 
ควรเลือกใช้แปรงสีฟันที่มีด้ามจับได้ถนัดมือ
 
- ตัวแปรงไม่เล็ก หรือใหญ่เกินไป เมื่อเทียบกับขนาดของช่องปาก
- ขนแปรงนิ่ม ปลายขนแปรงมน
- ควรเปลี่ยนแปรงสีฟัน เมื่อขนแปรงบาน หรือมีอายุการใช้งาน 2-3 เดือน
- กรณีผู้สูงอายุที่มีปัญหากล้ามเนื้อมือ หรือไม่สามารถควบคุมการใช้มือ ในการแปรงฟันแบบธรรมดาได้ดี อาจแก้ไขได้โดย
 
เลือกใช้แปรงสีฟันไฟฟ้า เพื่อผ่อนแรง
          ปรับปรุงขนาดของด้ามแปรงสีฟันทั่วไป ให้จับได้เหมาะมือ เช่น ถ้านิ้วมือกางไม่ได้ อยู่ในลักษณะกำมือแน่นตลอดเวลา ให้สอดด้ามแปรงเข้าไปในฝ่ามือที่กำแน่น หรือถ้ามือไม่สามารถกำให้แน่นเท่าปกติ ควรปรับปรุงของด้ามแปรง ให้เหมาะกับการกำด้ามแปรง เช่น ใช้ยางที่เป็นมือจับของจักรยาน สวมทับด้ามแปรงสีฟัน ยึดด้วยกาว หรือดินน้ำมัน หรืออาจเพิ่มสายรัดยึดแปรงไว้กับมือ โดยใช้วัสดุที่หาง่าย น้ำหนักเบา ไม่ดูดซับน้ำ เช่น หลอดพลาสติก หรือสายน้ำเกลือ ผูกติดกับด้ามแปรง โดยปลายหนึ่งผูกไว่ทางด้านขนแปรง และอีกปลายผูกที่ปลายด้ามแปรง
 
ไหมขัดฟัน
 
ลักษณะ เป็นเส้นแบบ มีทั้งขนาดเล็ก และใหญ่ ให้เลือกใช้ตามขนาดความกว้างของซอกฟัน
 
การใช้ไหมขัดฟัน
 
1. ใช้ช่วยทำความสะอาดซอกฟัน โดยใช้ควบคู่กับการแปรงฟัน อย่างน้อยวันละ 1 ครั้งก่อนนอน
2.  ดึงไหมขัดฟันออกมายาวประมาณ 10-12 นิ้ว ใช้นิ้วกลางพันแต่ละปลายไว้ หรือผูกเส้นไหมเป็นวงกลมขนาดข้อมูล ใช้นิ้วหัวแม่มือ และนิ้วชี้ จับเส้นไหมห่างประมาณ 1 นิ้ว
3. นำไหมขัดฟันค่อยๆ ผ่านลงในซอกฟัน พยายามอย่าให้บาดเหงือก
4. กวาดถูไหมขัดฟันขึ้นลงในแนวดิ่ง เพื่อขจัดเอาคราบจุลินทรีย์ออก ถ้ารู้สึกไหมขัดฟันติด ให้ปล่อยปลายข้างหนึ่ง แล้วค่อยๆ ดึงออกด้านข้าง 
 
ไม้จิ้มฟัน
         ใช้ช่วยทำความสะอาดซอกฟัน แต่มักใช้ได้ถนัดในฟันหน้า ใช้ขจัดคราบจุลินทรีย์ที่อยู่ระหว่างซอกฟัน ที่มีเหงือกร่น มีช่องเห็นชัด หรือช่องระหว่างแยกรากฟัน
 
การใช้ไม้จิ้มฟัน
 
-ไม้จิ้มฟันควรมีลักษณะด้ามตรง แบน เรียวบาง ไม่มีเสี้ยน
-ใช้ทำความสะอาดซอกฟันที่ห่าง และช่วยเขี่ยเศษอาหารออก โดยสอดเข้าไปในซอกฟัน ระวังอย่าให้ทำอันตรายต่อเหงือก
-กรณีใช้ทำความสะอาดคอฟัน ถ้าเป็นไม้จิ้มฟันปลายแหลม ควรกัดปลายให้แตกเป็นพู่ก่อน แล้วค่อยๆ ใช้ครูดไปตามคอฟันขอบเหงือก
 
น้ำยาบ้วนปาก มี 2 ประเภท คือ น้ำยาบ้วนปากเพื่อช่วยลดการเกิดคราบจุลินทรีย์ (Antiplaque) และขจัดเชื้อโรค น้ำยาบ้วนปากที่ผสม Chlorhexidine gluconate ส่วนผสมของน้ำยาอาจทำให้เกิดคราบสีน้ำตาล-ดำ บนตัวฟัน อีกประเภทหนึ่ง คือ น้ำยาบ้วนปากผสมฟลูออไรด์ จะช่วยป้องกันฟันผุที่ตัวฟัน และรากฟัน

การทำความสะอาดเยื่อบุช่องปากและลิ้น เพื่อขจัดคราบอาหาร และคราบจุลินทรีย์ ที่ตกค้างอยู่บริเวณเยื่อบุช่องปาก กระพุ้งแก้ม เพดานปาก ด้านบนของลิ้น โดยควรทำความสะอาดทุกครั้งหลังอาหาร โดยวางแปรงสีฟัน หรืออาจใช้ไม้กวาดลิ้น วางลงบนผิวลิ้น กวาดจากโคนลิ้นออกมาด้านปลายลิ้น ทำซ้ำ 4-5 ครั้ง ส่วนเยื่อบุช่องปาก กระพุ้งแก้ม เพดานปาก อาจใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม หรือใช้นิ้วมือกวาดเบาๆ

การทำความสะอาดฟันปลอม ฟันปลอมมี 2 ชนิด คือ ชนิดถอดได้ และชนิดติดแน่น
ฟันปลอมชนิดถอดได้ : อาจมีส่วนของตะขอใช้ยึดกับฟันข้างเคียง และมีฐานพลาสติก หรือโลหะ วางบนเหงือก หรือเพดานปาก เพื่อรับแรงบดเคี้ยว ซึ่งบริเวณที่เป็นตะขอ หรือส่วนฐานนี้จะมีเศษอาหารมาติด หรือตกค้างได้ จึงควรถอดฟันปลอมออก ทำความสะอาดทุกคครั้งหลังรับประทานอาหาร พร้อมกับทำความสะอาดฟันแท้ในปาก เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดฟันผุ และกลิ่นปาก นอกจากนี้ ควรถอดฟันปลอมออกก่อนนอนทุกครั้ง ทั้งกลางวัน และกลางคืน เพื่อให้เหงือกได้พักผ่อน และฟันปลอมที่ถอดออกต้องล้างให้สะอาด และแช่น้ำไว้ทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ฐานพลาสติกของฟันปลอมแห้ง ซึ่งจะทำให้แตกชำรุดได้
 
การทำความสะอาดฟันปลอม
        ใช้แปรงสีฟันแตะน้ำยาล้างจาน หรือสบู่ ขัดถูฟันปลอมให้สะอาดครั้งหนึ่งก่อน แล้วล้างออกด้วยน้ำสะอาดให้หมด จากนั้นใช้แปรงสีฟันกับยาสีฟัน ขัดถูฟันปลอมให้สะอาด ล้างด้วยน้ำสะอาดอีกครั้ง การล้างควรมีภาชนะคอยรองรับ เพื่อกันฟันปลอมตกแตกกรณีมีคราบหินปูน คราบบุหรี่เกาะติดฟันปลอม สามารถใช้น้ำยาเคมี หรือยาเม็ดสำหรับแช่ทำความสะอาดฟันปลอมได้ น้ำยาบางชนิด เช่น alkaline hypochlorite แม้ว่าจะมีคุณสมบัติทำลายเชื้อรา และเชื้อแบคทีเรีย แต่ไม่เหมาะกับฟันปลอมที่มีโลหะ เนื่องจากกัดกร่อน และยังทำให้สีฐานพลาสติกจางลง หรือน้ำยาพวก chlohexidine 2% เมื่อแช่ฟันปลอม จะสามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อแบคทีเรีย และเชื้อรา candida พร้อมลดการยึดเกาะ ทำให้จำนวนเชื้อโรคเกาะฟันปลอมน้อยลง แต่หลังจากแช่แล้ว ต้องล้างทำความสะอาด และแช่ในน้ำสะอาดก่อนนำมาใส่
 
 
ข้อควรระวัง
 
-  ห้ามนำฟันปลอมแช่ในน้ำเดือด น้ำร้อน เพราะจะทำให้บิดเบี้ยว และไม่ควรทิ้งฟันปลอมตากแห้ง เพราะอาจแตกร้าวได้
- ฟันปลอมบางชนิดมีอายุการใช้งาน อาจต้องซ่อมแซม หรือเปลี่ยนใหม่ ถ้ามีการแตกหัก
- ฟันปลอมที่ทำให้เกิดการระคายเคืองต่อเหงือก และเนื้อเยื่อช่องปาก ควรได้รับการแก้ไข หากทิ้งไว้ อาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ เกิดแผลมะเร็งในปาก
- ฟันปลอมชนิดติดแน่น จะสวมทับลงไปบนซี่ฟัน หรือใช้ฟันข้างเคียงช่องว่าง เป็นหลักยึด ฟันปลอมชนิดนี้จะไม่มีตะขอ หรือฐานบนเหงือก หรือเพดานปาก ไม่สามารถถอดออกได้ ดังนั้น การรักษาความสะอาด นอกจากการแปรงฟันตามปกติแล้ว ควรใช้ไหมขัดฟัน สอดเข้าทำความสะอาดใต้ฟันปลอม และขอบเหงือกด้วย
 
การป้องกันความผิดปกติ โดย
- ปรับพฤติกรรมเสี่ยง เช่น งดการสูบบุหรี่ เคี้ยวหมาก
- พบทันตบุคลากรเพื่อตรวจสุขภาพช่องปาก อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
- กรณีผู้สูงอายุมีโรคทางระบบ ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อควบคุมโรค ให้อยู่ในระดับที่ไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพร่างกาย และช่องปาก   พีทีเนอร์สซิ่งโฮม  ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ เชียงใหม่ สันป่าตอง 

 


News Search

PT-nursinghome

สถานบริบาลดูแลผู้สูงอายุ มุ่งมั่นให้บริการและดูแลคนที่ท่านรัก ดุจญาติมิตรของเราเอง ด้วยประสบการณ์การทำงานและการบริการมากว่า 3 ปี พร้อมด้วยทีมงานแพทย์ พยาบาล ผู้ช่วยพยาบาล และผู้บริหารมืออาชีพ ท่านมั่นใจได้ว่า คนที่ท่านรัก จะไม่ถูกทอดทิ้งอย่างแน่นอน